Định biên nhân sự là gì? Cách tính và quy trình xây dựng hiệu quả
Định biên nhân sự là quá trình xác định số lượng và cơ cấu nhân viên cần thiết cho từng vị trí, bộ phận trong một kỳ kế hoạch.
Để xây dựng định biên nhân sự phù hợp, doanh nghiệp cần lựa chọn phương pháp tính dựa trên đặc điểm công việc, đồng thời đánh giá nguồn lực hiện có và nhu cầu trong từng giai đoạn. Cùng Replus tìm hiểu các phương pháp tính, quy trình thực hiện và mẫu bảng định biên nhân sự để áp dụng hiệu quả vào hoạt động quản lý.
Định biên nhân sự là gì?
Định biên nhân sự là quá trình xác định số lượng và cơ cấu nhân viên cần thiết cho từng vị trí, phòng ban trong một khoảng thời gian nhất định. Hoạt động này dựa trên mục tiêu kinh doanh, chức năng công việc, khối lượng nhiệm vụ và năng suất lao động để ước tính nhu cầu nhân lực phù hợp.

Kết quả định biên giúp doanh nghiệp xác định mỗi bộ phận cần bao nhiêu nhân viên, đảm nhận những vị trí nào và có sự chênh lệch ra sao so với nguồn lực hiện tại. Đây là cơ sở để xây dựng kế hoạch tuyển dụng, phân bổ và sử dụng nhân sự.
Định biên nhân sự khác gì với Headcount, FTE và hoạch định nguồn nhân lực?
Định biên nhân sự xác định số lượng và cơ cấu nhân viên cần thiết, trong khi Headcount phản ánh số người đang làm việc và FTE thể hiện thời lượng lao động quy đổi theo chuẩn toàn thời gian. Hoạch định nguồn nhân lực có phạm vi rộng hơn, bao gồm dự báo nhu cầu và xây dựng kế hoạch đáp ứng nhân lực.
| Khái niệm | Nội dung | Mục đích |
| Định biên nhân sự | Số lượng và cơ cấu nhân lực cần thiết | Xác định nhu cầu nhân viên theo từng vị trí, bộ phận |
| Headcount | Tổng số cá nhân đang làm việc | Theo dõi quy mô nhân sự thực tế |
| FTE | Thời lượng lao động quy đổi toàn thời gian | Đo lường nguồn lực theo thời gian làm việc |
| Hoạch định nguồn nhân lực | Dự báo nhu cầu, đánh giá nguồn cung và lập kế hoạch | Chủ động đáp ứng nhu cầu nhân lực trong tương lai |
Ví dụ, một bộ phận có hai nhân viên bán thời gian, mỗi người làm việc bằng 50% thời gian của nhân viên toàn thời gian. Khi đó, Headcount là 2 người nhưng tổng nguồn lực tương đương 1 FTE.
Khi nào doanh nghiệp cần rà soát định biên nhân sự?
Doanh nghiệp nên rà soát định biên khi quy mô hoạt động thay đổi, phát sinh nhiệm vụ mới, khối lượng công việc biến động hoặc cơ cấu tổ chức được điều chỉnh. Việc đánh giá lại cũng cần thiết khi nhân viên thường xuyên quá tải hoặc nguồn lực hiện tại chưa được sử dụng hiệu quả.

Một số tình huống cần xem xét gồm:
- Mở rộng quy mô hoạt động: Doanh nghiệp thành lập thêm chi nhánh, phòng ban hoặc triển khai thị trường mới, dẫn đến nhu cầu bổ sung nhân lực.
- Phát sinh công việc mới: Sản phẩm, dịch vụ hoặc quy trình vận hành thay đổi khiến doanh nghiệp cần thêm vị trí hoặc năng lực chuyên môn khác.
- Khối lượng công việc biến động: Số lượng đơn hàng, khách hàng, hồ sơ hoặc nhiệm vụ tăng giảm đáng kể so với kế hoạch ban đầu.
- Thay đổi công nghệ: Việc ứng dụng phần mềm, tự động hóa hoặc cải tiến quy trình có thể làm thay đổi thời gian và số lượng nhân viên cần thiết.
- Xuất hiện tình trạng thiếu hoặc dư nhân sự: Một số bộ phận thường xuyên làm thêm giờ, trong khi những bộ phận khác chưa sử dụng hết nguồn lực được phân bổ.
- Lập kế hoạch cho kỳ tiếp theo: Doanh nghiệp cần xác định nhu cầu nhân lực để chuẩn bị ngân sách, tuyển dụng và đào tạo.
Ngoài việc rà soát theo kế hoạch định kỳ, nhà quản lý nên đánh giá lại định biên khi xuất hiện biến động đáng kể về mục tiêu hoặc khối lượng công việc. Không nên giữ nguyên số lượng nhân viên chỉ vì định biên đã được phê duyệt trước đó.
Các phương pháp và công thức tính định biên nhân sự phổ biến
Doanh nghiệp có thể lựa chọn phương pháp tính theo khối lượng công việc, thời gian thực hiện, thời gian bao phủ hoặc tỷ lệ tương quan. Việc lựa chọn phụ thuộc vào đặc điểm từng vị trí và dữ liệu hiện có.
Tính định biên theo khối lượng công việc và năng suất
Phương pháp này phù hợp với những vị trí có đầu ra đo lường được như sản xuất, chăm sóc khách hàng và xử lý hồ sơ.
Công thức:
FTE nhu cầu = Tổng khối lượng công việc / Khối lượng công việc một FTE hoàn thành
Trong đó, hai đại lượng cần sử dụng cùng kỳ tính và cùng đơn vị đo.

Ví dụ, doanh nghiệp có thể lấy tổng số yêu cầu cần xử lý mỗi tháng chia cho số yêu cầu mà một nhân viên toàn thời gian có thể hoàn thành để xác định nhu cầu nhân lực.
Nếu công việc có mức độ phức tạp khác nhau, nên phân nhóm nhiệm vụ hoặc quy đổi theo thời gian xử lý thay vì cộng gộp số lượng đơn thuần.
Tính định biên theo thời gian thực hiện công việc
Với các vị trí có nhiều nhiệm vụ khác nhau như kế toán, hành chính và nhân sự, doanh nghiệp có thể tính nhu cầu lao động dựa trên tổng thời gian cần hoàn thành công việc.
Công thức:
FTE nhu cầu = Tổng thời gian cần thực hiện công việc / Thời gian làm việc khả dụng của một FTE
Thời gian làm việc khả dụng là số giờ một FTE có thể dành cho nhóm nhiệm vụ đang được tính trong cùng kỳ, sau khi xác định các khoảng thời gian không dành cho công việc đó.
Các bước thực hiện:
- Liệt kê nhiệm vụ của từng vị trí.
- Xác định tần suất và thời gian thực hiện.
- Tính tổng số giờ cần thiết trong kỳ.
- Chia cho thời gian làm việc khả dụng của một FTE.
Ví dụ: Một bộ phận hành chính cần 240 giờ để hoàn thành công việc trong tháng. Nếu một FTE có 120 giờ làm việc khả dụng cho nhóm nhiệm vụ này: FTE nhu cầu = 240 / 120 = 2 FTE.
Doanh nghiệp cần thống nhất cách tính thời gian nghỉ, họp, đào tạo và vắng mặt. Nếu các khoảng thời gian này đã được loại trừ khỏi quỹ thời gian khả dụng thì không tiếp tục cộng thêm hệ số bù trừ cho cùng yếu tố.
Tính định biên theo thời gian bao phủ
Phương pháp này phù hợp với lễ tân, bảo vệ và bộ phận vận hành cần duy trì nhân sự trực theo ca.
Công thức:
FTE nhu cầu = Tổng giờ cần bố trí nhân sự / Giờ làm việc khả dụng của một FTE
Tổng giờ cần bố trí được xác định dựa trên số nhân viên cần có mặt đồng thời và thời gian duy trì hoạt động.

Ví dụ: Một bộ phận cần 2 nhân viên trực đồng thời, mỗi ngày 2 ca, mỗi ca 8 giờ và hoạt động trong 30 ngày.
- Tổng giờ cần bố trí: 2 × 2 × 8 × 30 = 960 giờ.
- Nếu một FTE có 120 giờ làm việc khả dụng trong tháng: FTE nhu cầu = 960 / 120 = 8 FTE
Kết quả 8 FTE phản ánh tổng thời lượng lao động cần thiết. Số người thực tế cần bố trí còn phụ thuộc lịch nghỉ và khả năng sắp xếp ca trực.
Tính định biên theo tỷ lệ tương quan
Phương pháp này dựa trên mối quan hệ giữa nhu cầu nhân lực với các chỉ tiêu như doanh thu, sản lượng hoặc số lượng khách hàng.
Cần tư vấn không gian làm việc?
Chia sẻ nhu cầu, Replus sẽ đề xuất phương án phù hợp.
Thông tin liên hệ
Công thức tham khảo:
FTE tham chiếu = Chỉ tiêu hoạt động dự kiến / Mức hoạt động bình quân trên một FTE
Nếu dữ liệu lịch sử được ghi nhận theo Headcount, doanh nghiệp cần quy đổi sang FTE trước khi tính toán.
Phương pháp này phù hợp khi mối quan hệ giữa chỉ tiêu hoạt động và nhu cầu nhân lực tương đối ổn định. Tuy nhiên, cần rà soát lại khi quy trình, công nghệ hoặc năng suất thay đổi.
Bảng so sánh các phương pháp định biên:
| Phương pháp | Công việc phù hợp | Dữ liệu cần có |
| Theo khối lượng | Công việc có đầu ra đo lường được | Sản lượng, năng suất |
| Theo thời gian | Công việc có nhiều nhiệm vụ | Tần suất, thời gian thực hiện |
| Theo thời gian bao phủ | Công việc theo ca, cần trực | Số người, thời gian vận hành |
| Theo tỷ lệ tương quan | Công việc gắn với chỉ tiêu hoạt động | Chỉ tiêu và tỷ lệ tham chiếu |
Ví dụ tính định biên nhân sự cho một bộ phận
Giả sử bộ phận chăm sóc khách hàng dự kiến tiếp nhận 2.400 yêu cầu mỗi tháng. Theo năng suất bình quân, một nhân viên toàn thời gian (FTE) có thể xử lý 300 yêu cầu trong cùng kỳ, với điều kiện chất lượng phục vụ được đáp ứng.
Áp dụng công thức tính định biên theo khối lượng công việc: FTE nhu cầu = Tổng khối lượng công việc / Năng suất một FTE
Thay số vào công thức: FTE nhu cầu = 2.400 / 300 = 8 FTE.
Như vậy, bộ phận cần nguồn lực tương đương 8 nhân viên toàn thời gian để đáp ứng khối lượng công việc dự kiến. Nếu hiện có 6 FTE, mức chênh lệch được xác định như sau: Chênh lệch = 8 – 6 = 2 FTE.
Kết quả cho thấy bộ phận đang thiếu nguồn lực tương đương 2 FTE. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần đánh giá thêm năng suất của đội ngũ hiện tại, khả năng điều chuyển nhân sự và cải tiến quy trình trước khi quyết định tuyển mới. Điều này giúp lựa chọn phương án bổ sung nguồn lực phù hợp thay vì chỉ căn cứ vào con số định biên.
Quy trình xây dựng định biên nhân sự gồm 5 bước
Doanh nghiệp có thể xây dựng định biên nhân sự qua 5 bước: xác định mục tiêu và phân tích vị trí, thu thập dữ liệu công việc, lựa chọn phương pháp tính, đối chiếu nguồn lực và phê duyệt phương án. Sau khi triển khai, cần theo dõi kết quả để điều chỉnh khi nhu cầu thay đổi.
Bước 1: Xác định mục tiêu và phân tích vị trí công việc
Doanh nghiệp cần xác định mục tiêu hoạt động, phạm vi định biên và các phòng ban cần rà soát trong kỳ kế hoạch. HR phối hợp với trưởng bộ phận kiểm tra chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm và yêu cầu chuyên môn của từng vị trí.
Đồng thời, cần nhận diện những nhiệm vụ trùng lặp hoặc chưa có người phụ trách để xác định đúng nhu cầu nhân lực.
Bước 2: Thu thập và đánh giá khối lượng công việc
Thu thập dữ liệu về sản lượng, số lượng nhiệm vụ, tần suất thực hiện và thời gian xử lý của từng vị trí. Doanh nghiệp có thể sử dụng báo cáo vận hành, dữ liệu công việc hoặc kết quả ghi nhận từ nhân viên.

Ngoài khối lượng trung bình, cần xem xét những giai đoạn cao điểm và biến động theo mùa vụ để dự báo nhu cầu nhân sự phù hợp.
Bước 3: Lựa chọn phương pháp và tính nhu cầu nhân sự
Dựa trên đặc điểm công việc, doanh nghiệp lựa chọn phương pháp tính theo khối lượng, thời gian thực hiện, thời gian bao phủ hoặc tỷ lệ tương quan.
Khi tính toán, cần thống nhất dữ liệu đầu vào, định mức, kỳ tính và đơn vị đo. Không nên áp dụng một công thức chung cho tất cả vị trí nếu tính chất công việc khác nhau.
Bước 4: Đối chiếu nguồn lực và xác định chênh lệch
So sánh nhu cầu nhân sự dự kiến với nguồn lực hiện có để xác định mức độ đáp ứng. Thông thường, có ba trường hợp:
- Thiếu nhân sự: Nguồn lực hiện tại chưa đáp ứng khối lượng công việc, cần cân nhắc tuyển mới, điều chuyển hoặc cải tiến quy trình.
- Dư thừa nhân sự: Nguồn lực cao hơn nhu cầu dự kiến, cần xem xét phân bổ lại nhiệm vụ và điều chỉnh kế hoạch sử dụng nhân lực.
- Chưa phù hợp về năng lực: Số lượng nhân viên đáp ứng nhu cầu nhưng còn thiếu chuyên môn hoặc kinh nghiệm cần thiết, cần xem xét phương án đào tạo.

Bước 5: Xây dựng phương án, phê duyệt và theo dõi
Căn cứ vào kết quả đối chiếu, HR phối hợp với trưởng bộ phận đề xuất phương án tuyển dụng, đào tạo, điều chuyển hoặc cải tiến quy trình làm việc.
Doanh nghiệp cần đánh giá tính phù hợp của phương án với ngân sách và kế hoạch hoạt động trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Sau khi triển khai, cần theo dõi khối lượng công việc, tiến độ xử lý và mức độ sử dụng nhân lực để cập nhật định biên khi cần thiết.
Đối với phương án bổ sung nhân sự, doanh nghiệp có thể tham khảo quy trình tuyển dụng nhân sự. Nếu đội ngũ hiện tại còn thiếu năng lực chuyên môn, có thể áp dụng quy trình đào tạo nhân sự để nâng cao khả năng đáp ứng công việc.
Mẫu bảng định biên nhân sự cần có những thông tin gì?
Bảng định biên nhân sự cần thể hiện phòng ban, vị trí, khối lượng công việc, định mức, nhu cầu FTE, nhân sự hiện có và mức chênh lệch.
Cần tư vấn không gian làm việc?
Chia sẻ nhu cầu, Replus sẽ đề xuất phương án phù hợp.
Thông tin liên hệ
Doanh nghiệp có thể tham khảo mẫu sau:
| Phòng ban | Vị trí | Kỳ tính | Khối lượng công việc | Định mức | FTE nhu cầu | FTE hiện có | Chênh lệch |
| CSKH | Nhân viên CSKH | Tháng | 2.400 yêu cầu | 300 yêu cầu/FTE | 8 | 6 | +2 |
Công thức tính chênh lệch: Chênh lệch = FTE nhu cầu – FTE hiện có
Kết quả dương thể hiện nhu cầu còn thiếu, kết quả âm cho thấy nguồn lực hiện tại cao hơn nhu cầu tính toán. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần đánh giá khả năng điều chuyển và phân bổ lại công việc trước khi quyết định điều chỉnh nhân sự.
Khi lập bảng chính thức, nên bổ sung nguồn dữ liệu, phương pháp tính, giả định và thời điểm cập nhật để dễ dàng kiểm tra kết quả.
Trước khi phê duyệt, HR cần kiểm tra:
- Kỳ tính và dữ liệu đầu vào đã thống nhất.
- Định mức và năng suất sử dụng cùng đơn vị.
- FTE nhu cầu và FTE hiện có được quy đổi nhất quán.
- Thời gian làm việc khả dụng không bị tính trùng.
- Phương án xử lý chênh lệch có căn cứ.
Những sai lầm thường gặp khi định biên nhân sự
Định biên nhân sự có thể thiếu chính xác nếu doanh nghiệp sử dụng dữ liệu không phù hợp, áp dụng sai phương pháp hoặc không đánh giá đúng nhu cầu công việc.

Một số lỗi phổ biến cần tránh gồm:
- Định biên theo cảm tính: Chỉ dựa vào đề xuất của trưởng bộ phận mà không kiểm tra khối lượng công việc, năng suất và dữ liệu vận hành. Điều này dễ dẫn đến tuyển dụng vượt nhu cầu hoặc thiếu nhân lực.
- Sử dụng một công thức cho mọi vị trí: Công việc có sản lượng rõ ràng, công việc đa nhiệm và công việc theo ca có cách xác định nhu cầu khác nhau. Áp dụng máy móc một phương pháp sẽ làm giảm độ chính xác.
- Bỏ qua biến động công việc: Sử dụng dữ liệu của kỳ trước mà không xem xét mùa vụ, dự án mới hoặc thay đổi về quy trình có thể khiến định biên không còn phù hợp.
- Không thống nhất cách tính thời gian khả dụng: Không kiểm tra các khoản thời gian đã được loại trừ hoặc bù trừ trong công thức, dẫn đến việc tính trùng và làm tăng sai lệch nhu cầu nhân sự.
- Đồng nhất FTE với số người: Không xem xét thời lượng làm việc của nhân viên bán thời gian hoặc lịch phân ca có thể khiến doanh nghiệp đánh giá sai khả năng bố trí nguồn lực.
Để hạn chế những vấn đề này, doanh nghiệp cần sử dụng dữ liệu có cùng kỳ tính, thống nhất phương pháp đo lường và rà soát kết quả khi điều kiện hoạt động thay đổi.
Kết luận
Định biên nhân sự giúp doanh nghiệp xác định nhu cầu nguồn lực và xây dựng phương án sử dụng nhân viên phù hợp. Thay vì chỉ tập trung vào số lượng cần tuyển, nhà quản lý nên đánh giá cả năng suất, năng lực và khả năng phân bổ đội ngũ hiện tại.
Khám phá thêm kiến thức về quản trị nhân sự tại Replus để nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển đội ngũ.
Câu hỏi thường gặp
Giải đáp những thắc mắc phổ biến về chủ đề này

Tư vấn và giải đáp thắc mắc
Đặt câu hỏi và nhận trả lời từ chuyên gia Replus
Cảm ơn bạn đã gửi câu hỏi!
Câu hỏi của bạn đã được gửi thành công và đang chờ kiểm duyệt. Chúng tôi sẽ hiển thị sau khi xác nhận.
Chưa có câu hỏi nào. Hãy là người đầu tiên đặt câu hỏi!
