Hoạch định nguồn nhân lực là gì? Quy trình và cách triển khai
Hoạch định nguồn nhân lực là quá trình doanh nghiệp dự báo nhu cầu nhân sự, đánh giá khả năng đáp ứng của đội ngũ hiện tại và xây dựng phương án bổ sung hoặc điều chỉnh.
Khi quy mô hoạt động thay đổi, doanh nghiệp có thể gặp tình trạng thiếu hụt hoặc dư thừa nhân sự, gây khó khăn trong việc phân bổ nguồn lực và ngân sách. Để chủ động đáp ứng nhu cầu nhân lực, hoạch định nguồn nhân lực cần được triển khai phù hợp với mục tiêu kinh doanh. Cùng Replus tìm hiểu vai trò, quy trình và các phương pháp thực hiện hiệu quả.
Hoạch định nguồn nhân lực là gì?
Hoạch định nguồn nhân lực (Human Resource Planning – HRP) là quá trình doanh nghiệp xác định, phân tích và dự báo nhu cầu nhân sự trong tương lai. Hoạt động này giúp cân đối nguồn cung với nhu cầu về số lượng, năng lực, cơ cấu và thời điểm cần nhân lực.

Phạm vi hoạch định bao gồm:
- Số lượng: Nhân sự cần thiết cho từng vị trí.
- Chất lượng: Trình độ chuyên môn và kỹ năng cần có.
- Cơ cấu: Cách phân bổ nhân lực giữa các bộ phận.
- Thời điểm: Khi nào cần bổ sung hoặc điều chỉnh nhân sự.
- Nguồn cung: Khả năng đáp ứng từ nội bộ và thị trường lao động.
Theo ISO 30409:2016, hoạch định lực lượng lao động cần được xây dựng phù hợp với quy mô, ngành và lĩnh vực hoạt động của từng tổ chức.
Vai trò của hoạch định nguồn nhân lực đối với doanh nghiệp
Hoạch định nguồn nhân lực giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị đội ngũ, cân đối nhân sự và sử dụng ngân sách phù hợp với mục tiêu hoạt động. Cụ thể, hoạt động này mang lại 4 lợi ích:
- Gắn kết nhân sự với chiến lược kinh doanh: Xác định vị trí, số lượng và năng lực cần thiết khi doanh nghiệp mở rộng thị trường, phát triển sản phẩm hoặc triển khai dự án mới.
- Chủ động cân đối cung – cầu nhân lực: Dự báo tình trạng thiếu hụt hoặc dư thừa nhân sự để chuẩn bị phương án tuyển dụng, đào tạo và điều chuyển kịp thời.
- Tối ưu nguồn lực hiện có: Đánh giá năng lực nhân viên để bố trí công việc, phát triển chuyên môn hoặc luân chuyển nội bộ, hạn chế tuyển mới khi chưa thực sự cần thiết.
- Kiểm soát ngân sách nhân sự: Dự kiến chi phí tiền lương, tuyển dụng, đào tạo và phúc lợi dựa trên nhu cầu thực tế, hạn chế các khoản chi phát sinh ngoài kế hoạch.
Nhìn chung, hoạch định nguồn nhân lực giúp doanh nghiệp sử dụng đội ngũ đúng người, đúng vị trí và đúng thời điểm, đồng thời tạo cơ sở để duy trì hoạt động ổn định và thực hiện các mục tiêu phát triển dài hạn.
Quy trình hoạch định nguồn nhân lực gồm 5 bước
Quy trình hoạch định nguồn nhân lực gồm 5 bước: dự báo nhu cầu, đánh giá nguồn cung, phân tích chênh lệch, lựa chọn phương án đáp ứng và triển khai kế hoạch. Doanh nghiệp cần rà soát định kỳ để điều chỉnh theo mục tiêu kinh doanh và tình hình nhân sự.
Bước 1: Phân tích mục tiêu kinh doanh và dự báo nhu cầu nhân lực
Doanh nghiệp cần căn cứ vào kế hoạch phát triển để xác định số lượng, vị trí và năng lực nhân sự cần thiết trong tương lai. Một số yếu tố cần xem xét gồm:
- Kế hoạch kinh doanh: Mục tiêu mở rộng thị trường, doanh thu, sản lượng hoặc dự án mới.
- Khối lượng công việc: Nhiệm vụ và thời gian cần thiết để hoàn thành công việc.
- Cơ cấu tổ chức: Các vị trí cần bổ sung, thay đổi hoặc tổ chức lại.
- Năng lực chuyên môn: Kỹ năng và kinh nghiệm cần có cho từng vị trí.
- Công nghệ: Mức độ tự động hóa và những thay đổi ảnh hưởng đến nhu cầu lao động.

Chẳng hạn, khi mở rộng kênh bán hàng trực tuyến, doanh nghiệp có thể cần thêm nhân sự kinh doanh, chăm sóc khách hàng và vận hành. Tuy nhiên, số lượng cần bổ sung phải dựa trên khối lượng công việc và năng suất của đội ngũ hiện tại.
Bước 2: Đánh giá thực trạng và khả năng cung ứng nhân lực
Sau khi xác định nhu cầu, doanh nghiệp cần đánh giá nguồn nhân lực hiện tại và dự báo khả năng cung ứng trong kỳ kế hoạch. Việc phân tích nên tập trung vào các yếu tố:
- Số lượng và năng lực: Nhân viên hiện có, vị trí đảm nhiệm, trình độ chuyên môn và kỹ năng.
- Biến động nhân sự: Số người dự kiến nghỉ việc, nghỉ hưu, thăng tiến hoặc điều chuyển.
- Khả năng bổ sung nội bộ: Nhân viên có thể được đào tạo hoặc bố trí sang vị trí khác.
- Nguồn cung bên ngoài: Khả năng tuyển dụng ứng viên phù hợp và thời gian tuyển dự kiến.
Đối với nguồn cung nội bộ, doanh nghiệp cần tính đến số nhân viên dự kiến tiếp tục làm việc, cộng nhân sự có thể điều chuyển vào và trừ những trường hợp dự kiến rời khỏi vị trí. Nhân viên đang đào tạo chỉ nên được tính vào nguồn cung khi có thể đáp ứng yêu cầu công việc đúng thời điểm.
Bên cạnh đó, HR cần theo dõi Turnover Rate (tỷ lệ nghỉ việc) để hỗ trợ dự báo biến động nhân sự và xác định nhu cầu bổ sung trong tương lai.
Bước 3: Phân tích khoảng cách giữa nhu cầu và nguồn cung nhân lực
Doanh nghiệp so sánh nhu cầu với nguồn cung dự kiến để xác định tình trạng thiếu hụt hoặc dư thừa nhân sự. Có thể sử dụng công thức:
Chênh lệch nhân sự = Nhu cầu nhân lực dự kiến – Nguồn cung nhân lực dự kiến
Hai giá trị cần được so sánh theo cùng kỳ hoạch định, vị trí và yêu cầu công việc. Kết quả lớn hơn 0 cho thấy thiếu nhân sự, nhỏ hơn 0 cho thấy dư nhân sự, còn bằng 0 nghĩa là số lượng đã cân đối.
Cần tư vấn không gian làm việc?
Chia sẻ nhu cầu, Replus sẽ đề xuất phương án phù hợp.
Thông tin liên hệ
Ví dụ giả định, một doanh nghiệp dự kiến cần 6 nhân viên chăm sóc khách hàng. Qua đánh giá, HR xác định có 4 nhân viên đáp ứng ngay và 1 nhân viên có thể hoàn thành đào tạo trước thời điểm cần bố trí.
| Nội dung | Số lượng |
| Nhu cầu nhân sự | 6 |
| Nhân viên đáp ứng ngay | 4 |
| Nhân viên đáp ứng sau đào tạo | 1 |
| Tổng nguồn cung dự kiến | 5 |
| Số nhân sự còn thiếu | 1 |
Như vậy, doanh nghiệp chỉ cần tuyển thêm 1 người thay vì tuyển mới toàn bộ 6 vị trí. Tuy nhiên, ngoài số lượng, HR vẫn cần kiểm tra năng lực để bảo đảm nhân viên đáp ứng yêu cầu công việc.
Bước 4: Xây dựng phương án đáp ứng nhu cầu nhân lực
Dựa trên khoảng chênh lệch đã xác định, doanh nghiệp lựa chọn giải pháp phù hợp với từng vị trí:
| Tình trạng | Phương án phù hợp |
| Thiếu nhân lực, không có nguồn nội bộ đáp ứng | Tuyển dụng mới |
| Nhân viên thiếu kỹ năng chuyên môn | Đào tạo và phát triển |
| Nhân lực phân bổ chưa hợp lý | Điều chuyển hoặc bố trí lại |
| Vị trí quan trọng chưa có người thay thế | Xây dựng kế hoạch kế nhiệm |
| Nhu cầu biến động theo mùa vụ hoặc dự án | Cân nhắc thuê ngoài |
| Công việc có thể tối ưu bằng công nghệ | Tự động hóa quy trình |
Khi lựa chọn phương án, doanh nghiệp cần cân nhắc ngân sách, thời gian triển khai và khả năng đáp ứng năng lực. Chẳng hạn, nếu vị trí khó tuyển nhưng có nhân viên nội bộ phù hợp để đào tạo, doanh nghiệp có thể ưu tiên phát triển nguồn lực sẵn có.
Với những vị trí cần bổ sung nhân sự, doanh nghiệp có thể triển khai quy trình tuyển dụng nhân sự dựa trên số lượng, tiêu chí chuyên môn và thời gian đã xác định.
Bước 5: Lập kế hoạch triển khai và đánh giá kết quả
Sau khi lựa chọn giải pháp, doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch cụ thể, bao gồm:
- Mục tiêu: Số lượng, vị trí và năng lực cần đáp ứng.
- Hoạt động: Tuyển dụng, đào tạo, điều chuyển hoặc kế nhiệm.
- Thời gian: Tiến độ thực hiện từng hoạt động.
- Ngân sách: Chi phí tuyển dụng, tiền lương và đào tạo.
- Trách nhiệm: Phân công HR, quản lý bộ phận và người phê duyệt.
- Đánh giá: Theo dõi tiến độ và mức độ đáp ứng kế hoạch.

Một số chỉ số có thể sử dụng để đánh giá gồm:
- Headcount vs Plan: Số nhân viên thực tế so với kế hoạch.
- Vacancy Rate: Tỷ lệ vị trí còn trống.
- Time to Fill: Thời gian tuyển đủ nhân sự.
- Turnover Rate: Tỷ lệ nghỉ việc.
- Labor Cost: Chi phí nhân sự so với ngân sách.
- Skill Coverage: Mức độ đáp ứng kỹ năng của nhân viên so với yêu cầu công việc.
Doanh nghiệp cần theo dõi các chỉ số này định kỳ để phát hiện chênh lệch và điều chỉnh phương án khi mục tiêu kinh doanh hoặc tình hình nhân sự thay đổi. Nhờ đó, kế hoạch hoạch định luôn phù hợp với nhu cầu thực tế.
Các phương pháp dự báo nhu cầu và nguồn cung nhân lực
Doanh nghiệp có thể sử dụng phương pháp định lượng, định tính hoặc kết hợp cả hai để dự báo nhân lực. Việc lựa chọn phụ thuộc vào quy mô, dữ liệu hiện có và đặc điểm hoạt động.

Phương pháp định lượng
Phương pháp định lượng sử dụng dữ liệu để ước tính nhu cầu nhân sự, phổ biến gồm:
- Phân tích xu hướng: Dựa vào dữ liệu nhân sự và kinh doanh trong quá khứ để dự báo nhu cầu tương lai.
- Phân tích khối lượng công việc: Xác định số nhân viên cần thiết dựa trên khối lượng và thời gian thực hiện nhiệm vụ.
- Phân tích tỷ lệ và năng suất: Dựa vào mối quan hệ giữa sản lượng, quy mô hoạt động và số lượng nhân viên.
- Phân tích hồi quy: Sử dụng dữ liệu để xác định mối quan hệ giữa nhu cầu nhân lực với các yếu tố như doanh thu hoặc sản lượng.
Phương pháp định tính
Phương pháp định tính dựa trên nhận định và kinh nghiệm của người quản lý hoặc chuyên gia để dự báo nhu cầu nhân lực, phù hợp khi doanh nghiệp chưa có đủ dữ liệu lịch sử. Một số cách tiếp cận phổ biến gồm đánh giá của quản lý bộ phận dựa trên kế hoạch và khối lượng công việc, hoặc tham vấn chuyên gia để thu thập ý kiến chuyên môn.
Cần tư vấn không gian làm việc?
Chia sẻ nhu cầu, Replus sẽ đề xuất phương án phù hợp.
Thông tin liên hệ
Ngoài ra, doanh nghiệp có thể áp dụng phương pháp Delphi bằng cách tổng hợp ý kiến chuyên gia qua nhiều vòng tham vấn, hoặc phân tích kịch bản để dự báo nhu cầu nhân lực trong các tình huống như mở rộng, duy trì hay thu hẹp hoạt động kinh doanh.
Lựa chọn phương pháp dự báo phù hợp
Doanh nghiệp nên kết hợp dữ liệu định lượng với đánh giá của quản lý và chuyên gia để nâng cao tính thực tế của kế hoạch. Có thể tham khảo cách lựa chọn sau:
| Điều kiện doanh nghiệp | Phương pháp nên ưu tiên | Lý do |
| Doanh nghiệp nhỏ, dữ liệu còn hạn chế | Phân tích khối lượng công việc và đánh giá của quản lý | Dễ triển khai, không đòi hỏi hệ thống dữ liệu phức tạp. |
| Hoạt động ổn định, có dữ liệu lịch sử | Phân tích xu hướng và tỷ lệ năng suất | Có cơ sở để nhận diện xu hướng và ước tính nhu cầu. |
| Có dữ liệu kinh doanh và nhân sự đầy đủ | Phân tích hồi quy và các phương pháp định lượng | Hỗ trợ xem xét mối quan hệ giữa nhu cầu nhân lực và hoạt động kinh doanh. |
| Chuẩn bị mở rộng hoặc thay đổi mô hình kinh doanh | Phân tích kịch bản và tham vấn chuyên gia | Giúp dự báo nhân lực trong những tình huống chưa có dữ liệu lịch sử tương ứng. |
Kết hợp các phương pháp phù hợp giúp doanh nghiệp dự báo nhu cầu và nguồn cung sát với thực tế hơn, từ đó chủ động xây dựng phương án tuyển dụng, đào tạo và phân bổ nhân lực.
Những sai lầm thường gặp khi hoạch định nguồn nhân lực
Hoạch định thiếu căn cứ có thể khiến doanh nghiệp thiếu hụt nhân sự, phân bổ ngân sách không hợp lý hoặc sử dụng nhân lực kém hiệu quả. Một số sai lầm cần tránh gồm:
- Chỉ tập trung vào số lượng, bỏ qua năng lực: Đủ nhân viên nhưng thiếu kỹ năng phù hợp vẫn khiến công việc không đạt yêu cầu. Doanh nghiệp cần đánh giá cả số lượng và chuyên môn của đội ngũ.
- Đồng nhất hoạch định với tuyển dụng: Chỉ tập trung vào tuyển người mà bỏ qua khả năng đào tạo, điều chuyển hoặc phát triển nhân viên nội bộ.
- Chỉ dựa vào dữ liệu quá khứ: Không xem xét mục tiêu kinh doanh và những thay đổi về công nghệ, khối lượng công việc hoặc thị trường lao động.
- Không gắn kế hoạch với ngân sách và trách nhiệm: Thiếu dự toán chi phí, thời hạn và người phụ trách khiến kế hoạch khó triển khai thực tế.
- Không rà soát và điều chỉnh: Giữ nguyên kế hoạch dù nhu cầu kinh doanh hoặc tình hình nhân sự thay đổi, dẫn đến chênh lệch giữa nhu cầu và nguồn cung.
Kết luận
Hoạch định nguồn nhân lực hiệu quả cần bám sát nhu cầu công việc, xác định đúng khoảng thiếu hụt và xây dựng phương án đáp ứng khả thi. Doanh nghiệp cũng cần thường xuyên theo dõi, đánh giá và điều chỉnh kế hoạch để phù hợp với những thay đổi trong hoạt động kinh doanh.
Để tìm hiểu thêm các kiến thức liên quan đến quản trị và phát triển nhân sự, bạn có thể tham khảo chuyên mục quản trị nhân sự tại Replus.
Câu hỏi thường gặp
Giải đáp những thắc mắc phổ biến về chủ đề này

Tư vấn và giải đáp thắc mắc
Đặt câu hỏi và nhận trả lời từ chuyên gia Replus
Cảm ơn bạn đã gửi câu hỏi!
Câu hỏi của bạn đã được gửi thành công và đang chờ kiểm duyệt. Chúng tôi sẽ hiển thị sau khi xác nhận.
Chưa có câu hỏi nào. Hãy là người đầu tiên đặt câu hỏi!
